Me pēhea te haruru taiao e pā ai ki te hauora — me te pēhea o te tirotiro i te pānga ki tētahi kāinga
Aratohu · 4 meneti te pānui · I whakahoutia 7 Hūrae 2026
Ko te haruru te mea whakapoke ka waia koe, engari kāore rawa koe e tino urutau ki a ia. Anei te take e whai take ai tērā mō te hauora — me te pēhea o te tirotiro i te pānga i mua i tō whakatau.
O ngā mea katoa e whakaahua ana i tētahi kāinga, ko te haruru te mea tino ngāwari ki te iti
whakaaro i tētahi tirohanga whare, ā, te mea tino uaua ki te noho tahi i muri iho. Ka toro atu
koe i tētahi wā mārie, e mārie ana te huarahi, ā, kāore rawa koe e rongo i te tereina utanga i
te 5 karaka ata, i te ara rererangi rānei e puare ana ina huri te hau. Kātahi koe ka neke atu.
Ehara te haruru taiao i te mea whakapōrearea noa. Ko ngā umanga hauora tūmatanui, tae atu ki te
World Health Organization, e kī ana he tūraru hauora pono te pānga ā-roa ki te haruru waka,
rerewē me te rererangi — ehara nā te mea he mōrearea tētahi oro kotahi, engari nā te mea kāore
rawa te tinana e tino whakamutu i tāna urupare ki a ia.
Ngā mahi a te haruru ā-roa
Ka whakakino i te moe. Ka wāwāhi te haruru o te pō i te moe, ahakoa kāore
koe e tino oho ana. Ka iti ake tō moe hōhonu, whakaora hoki, ā, ka rongo koe i tērā ā te rā
e whai ake nei.
Ka piki te pēhitanga. Ka whakaoho te haruru ohorere, pūmau rānei i tētahi
urupare pēhitanga iti — te piki o te patupatu ngākau, ngā hamoni pēhitanga — e tāpiri haere
ana i roto i ngā tau.
Kua honoa ki te hauora ngākau. Ka honoa e ngā rangahau ā-roa te pānga
haruru huarahi me te haruru rererangi teitei ki ngā reiti toto-teitei me te mate
ngākau-toto teitei ake.
Ka pāngia te aro me te wairua. Kua honoa te haruru papatipu ā-roa ki te
aro kino ake me te riri wawe, ā, he taunakitanga e pā ana ki te ako a ngā tamariki i ngā ara
tino haruru.
Ko te kupu matua ko te ā-roa. He kore noa iho tētahi oro ohorere ia wā; engari ko te
haruru pūmau, tē taea te karo — he huarahi tere, he huarahi nui, he ara rererangi pukumahi —
te mea e whakatupu kino ana, nā te mea kei roto koe i a ia ia pō, mō ngā tau.
Me pēhea rawa te ine i te haruru
Ka whakaahuahia te haruru taiao te nuinga o te wā mā te Lden — he toharite
rā-ahiahi-pō i roto i te desipēra e tāpiri ana i tētahi utu ki te haruru ahiahi me te pō, nā te
mea he mea nui ake ērā hāora mō te moe me te hauora. Hei aratohu āmiomio:
I raro iho i te ~55 dB Lden — ka whakaarohia he mea tika mō ngā
kāinga i te nuinga o te wā.
~55–65 dB — ka kitea; he maha te tangata e whakapōreareatia ana, ka
taea te moe te mate.
I runga ake i te ~65–75 dB — pānga teitei, ko te awhe e tino kitea
tonutia ai ngā pānga hauora.
He arorarangi ngā desipēra, nā reira ko te pikinga o te 10 dB he ōrite tata ki te
taurua o te haruru e rangona ana — te rerekētanga i waenganui i te "haruru iti" me te
"kāore au e rongo ana i a koe i te kāri".
Me pēhea te tirotiro i te haruru o tētahi kāinga i mua i tō nekehanga
Ko ētahi o ēnei ka ako noa koe mā te tū ki reira — engari he maha ngā mea ka taea te tirotiro
i mua:
Kimihia ngā pūtake mārama i runga i te mahere: ngā huarahi tere me ngā
huarahi nui, ngā ara rerewē, ngā ara rererangi e tata ana ki ngā taunga rererangi, ngā ara
mahi pō, me ngā ahumahi.
Whai whakaaro ki te teitei me te aronga. He nui ake te rongo o tētahi
whare i te papa tuatahi e anga ana ki te huarahi i tō tētahi rūma moe kei muri, kua
ārai-hia e te whare.
Toro atu i te wā tino kino, kaua ko te wā tino pai — i tētahi wā pukumahi
o te rā mahi, i tētahi ahiahi rānei kua tuwhera ngā pā waina.
Tirohia ngā raraunga haruru whakatauira mēnā kei kōnei. Puta noa i te
nuinga o Ūropi, ka whakaputa ngā kāwanatanga i ngā mahere haruru mana (te EU Environmental
Noise Directive) e whakatauira ana i te pānga desipēra tūturu mai i te huarahi, te rerewē,
te rererangi me te ahumahi.
Ka whakauruhia e BuildingsScore aua raina ārai haruru Pākehā mana ki roto
tonu i tāna kaute Mārie: i ngā wāhi e kapi ana ngā raraunga i tētahi wāhi, ka pānui
ia i te Lden whakatauira mai i ngā huarahi, ngā rerewē, ngā waka rererangi me ngā ahumahi,
kaua e whakaaro noa mai i te tata o te huarahi tata rawa. I ētahi atu wāhi ka hoki ki
tētahi whakatatanga tata — ā, ka whakaatu ko tēhea i whakamahia.
Te kupu whakamutunga
Ka taea e koe te whakapaipai i tētahi tirohanga kino, engari kāore e taea te whakapaipai i
tētahi huarahi tere. Mēnā he mea nui te mārie ki a koe — ā, mō te moe me te hauora ā-roa me
pērā — whakaarohia te haruru hei take matua, kaua hei whakaaro whai muri. Tirohia te mahere,
tirohia ngā raraunga, ā, toro atu i te wā e haruru ana. Ka whakaatu tā mātou
rārangi tirotiro rohe whānui ake i te wāhi e
noho ai te haruru i waenganui i ngā mea katoa.
Whakatauhia tēnei mō tētahi wāhitau tūturu.
Ka huri a BuildingsScore i ngā mea katoa o tēnei aratohu hei whakatau oranga 0–5★ i te wā tonu mō tētahi wāhi — te waka tūmatanui, te wāteatanga, te mārie, te taiao taketake, te haumaru, te taiao me te hau. Whakatuwherahia te mahere, ka whakamātau →
